Przewodnik muzealny
Małe miasto. Wiele historii.
Odkryj historię Sulmierzyc: ratusz, wiatrak „Jakub”, muzealne zbiory i ludzi związanych z miastem. Wybierz temat lub wyszukaj ciekawostkę. Przy każdej opowieści znajdziesz źródło.
Zaplanuj wizytę w muzeum →Ratusz
Areszt w ratuszu
W sulmierzyckim ratuszu mieścił się dawniej areszt miejski. Budynek służył więc także do przetrzymywania zatrzymanych.
Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa — ratusz
Odnośnik do ciekawostkiRatusz na znaczku
W 1973 roku sulmierzycki ratusz trafił na znaczek pocztowy z serii poświęconej polskiej architekturze drewnianej.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — ratusz
Odnośnik do ciekawostkiNiedoszła rozbiórka
Rozważano rozebranie drewnianego ratusza i zastąpienie go murowanym budynkiem. Planów tych nie zrealizowano.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — ratusz
Odnośnik do ciekawostkiBiblioteka pod ratuszowym dachem
Po II wojnie światowej ratusz mieścił między innymi bibliotekę, świetlicę oraz siedziby organizacji młodzieżowych i sportowych.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — ratusz
Odnośnik do ciekawostkiRatusz zwrócony ku południu
Front sulmierzyckiego ratusza skierowany jest na południe. Wolnostojący budynek wzniesiono pośrodku Rynku.
Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa — ratusz
Odnośnik do ciekawostkiRada nad parterem
Na piętrze ratusza znajdowały się pokój burmistrza oraz sala posiedzeń rady miejskiej.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — ratusz
Odnośnik do ciekawostkiZegar, którego już nie ma
Podczas przebudowy ratusza w 1879 roku obniżono wieżę i zlikwidowano zegar.
Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa — ratusz
Odnośnik do ciekawostkiSkarbiec dokumentów i miar
W dawnym ratuszowym lamusie przechowywano dokumenty, pieczęcie oraz wzorce wag i miar. Był to miejski skarbiec.
Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa — ratusz
Odnośnik do ciekawostkiWiatrak
Data ukryta w drewnie
Datę budowy wiatraka „Jakub”, 1795 rok, zapisano na jego belce mącznej.
Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa — wiatrak
Odnośnik do ciekawostkiMiasto dwunastu wiatraków
Na początku XVII wieku w Sulmierzycach pracowało dwanaście wiatraków. Młynarstwo wiązało się z rolniczym charakterem miasta.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — wiatrak
Odnośnik do ciekawostkiSkąd imię Jakub?
Wiatrak otrzymał imię „Jakub” podczas uroczystego otwarcia 3 maja 2010 roku, dla upamiętnienia budowniczego.
Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa — wiatrak
Odnośnik do ciekawostkiMłynisko wokół wiatraka
Plac wokół wiatraka nazywa się młyniskiem. Przy sulmierzyckim zabytku wydzielono go na planie kwadratu.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — wiatrak
Odnośnik do ciekawostkiŚmigi wróciły
W 2007 roku wiatrak otrzymał nowe śmigi. Wykonano wtedy również remont oszalowania i pokrycia dachu.
Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa — wiatrak
Odnośnik do ciekawostkiOstatni prywatny właściciel
Ostatnim prywatnym właścicielem sulmierzyckiego wiatraka był Roman Gendziorowski.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — wiatrak
Odnośnik do ciekawostkiRemont także od środka
W latach 2009–2010 remontowano wnętrze wiatraka, jego konstrukcję i wyposażenie. Prace nie ograniczały się do elewacji.
Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa — wiatrak
Odnośnik do ciekawostkiSchody i kamienie młyńskie
Prace z 2009 roku obejmowały naprawę schodów, hamulca i koła palecznego oraz uzupełnienie kamieni młyńskich.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — wiatrak
Odnośnik do ciekawostkiMuzeum
Niezwykły muzealny okaz
Wśród sulmierzyckich eksponatów znajduje się czaszka hipopotama. Wymienia ją oficjalny opis muzeum na stronie miasta.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — muzeum
Odnośnik do ciekawostkiSkrzynia szewskiego cechu
Najstarsza z muzealnych skrzyń cechowych należała do cechu szewców. W miejskim opisie zbiorów datowana jest na 1793 rok.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — muzeum
Odnośnik do ciekawostkiPamiątka z ratuszowej wieży
Muzeum przechowuje dawną chorągiewkę z wieży ratusza. Widnieje na niej data 1743.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — muzeum
Odnośnik do ciekawostkiŚwiatło dawnych domów
W sulmierzyckim muzeum zgromadzono lampy naftowe i zegary. Przedmioty codziennego użytku stały się częścią lokalnej kolekcji.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — muzeum
Odnośnik do ciekawostkiPamiątki sportowej historii
Muzeum gromadzi pamiątki sulmierzyckiego klubu zapaśniczego „Sulimirczyk”, którego początki miejski opis datuje na 1934 rok.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — muzeum
Odnośnik do ciekawostkiRatusz stał się muzeum
Od 1957 roku sulmierzycki ratusz jest siedzibą Muzeum Regionalnego Ziemi Sulmierzyckiej.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — ratusz
Odnośnik do ciekawostkiChrzcielnica sprzed stuleci
W muzeum znajduje się późnogotycka chrzcielnica z sulmierzyckiego kościoła, datowana w miejskim opisie na koniec XVI wieku.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — muzeum
Odnośnik do ciekawostkiTarcza strzelecka z 1882 roku
W zbiorach muzeum jest tarcza strzelecka bractwa kurkowego z 1882 roku. Nie wszystkie pamiątki mają więc związek wyłącznie z domowym życiem.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — muzeum
Odnośnik do ciekawostkiMiasto
Królewski przywilej
Sulmierzyce otrzymały prawa miejskie w 1457 roku. Przywilej nadał król Kazimierz Jagiellończyk.
Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa — ratusz
Odnośnik do ciekawostkiPowtórna lokacja
W 1604 roku nastąpiła powtórna lokacja Sulmierzyc. Wymienia ją opis historii miasta opracowany przez Narodowy Instytut Dziedzictwa.
Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa — ratusz
Odnośnik do ciekawostkiKomora celna
Według opisu NID w 1524 roku otwarto w Sulmierzycach komorę celną. Miasto leżało przy szlaku ze Śląska do Kalisza.
Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa — wiatrak
Odnośnik do ciekawostkiMiasto z trzech wsi
Sulmierzyce utworzono z trzech królewskich wsi: Starych Sulmierzyc, Modnych Sulmierzyc i Granowic.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — rys historyczny
Odnośnik do ciekawostkiPożar podczas potopu
W 1658 roku Sulmierzyce dotknął wielki pożar. Miejski rys historyczny opisuje również szkody powodowane przez przemarsze wojsk podczas potopu szwedzkiego.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — rys historyczny
Odnośnik do ciekawostkiNagrody za gospodarność
Sulmierzyce zdobyły tytuł Wicemistrza Gospodarności w 1984 roku, a w dwóch kolejnych latach — Mistrza Gospodarności.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — rys historyczny
Odnośnik do ciekawostkiDwa dni jubileuszu
Uroczystości 500-lecia nadania Sulmierzycom praw miejskich odbyły się 17 i 18 sierpnia 1957 roku.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — Towarzystwo Miłośników Ziemi Sulmierzyckiej
Odnośnik do ciekawostkiKlonowicz
Poeta rodem z Sulmierzyc
Sebastian Fabian Klonowicz urodził się w Sulmierzycach około 1545 roku. Dokładny dzień jego narodzin pozostaje nieustalony w miejskim biogramie.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — biogram Klonowicza
Odnośnik do ciekawostkiPióro także w urzędzie
Pochodzący z Sulmierzyc Klonowicz był w latach 1570–1582 pisarzem miejskim w Lublinie. Twórczość literacką łączył więc z pracą urzędniczą.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — biogram Klonowicza
Odnośnik do ciekawostkiWisła w literaturze
Klonowicz jest autorem „Flisu”, utworu opisującego handel wiślany. Miejski biogram wymienia go wśród najważniejszych dzieł poety.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — biogram Klonowicza
Odnośnik do ciekawostkiKlonowicz jako tłumacz
Klonowicz tłumaczył „Dworstwo obyczajów” Erazma z Rotterdamu. Jego dorobek obejmował także przekład reguły świętego Benedykta.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — biogram Klonowicza
Odnośnik do ciekawostkiNie tylko poezja
W dorobku Klonowicza były również podręczniki szkolne, w tym podręcznik historii — przypomina oficjalny biogram na stronie Sulmierzyc.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — biogram Klonowicza
Odnośnik do ciekawostkiArcheologia
Gród na pograniczu
Wczesnośredniowieczne grodzisko na północ od Sulmierzyc należało do umocnień po wielkopolskiej stronie pogranicza ze Śląskiem.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — grodzisko
Odnośnik do ciekawostkiŚlady starsze od miasta
Najstarsze ślady obecności ludzi w Sulmierzycach i najbliższej okolicy pochodzą z młodszej epoki kamiennej — podaje miejski opis archeologii regionu.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — grodzisko
Odnośnik do ciekawostkiWykopaliska sprzed ponad wieku
Pierwsze wykopaliska na cmentarzysku kurhanowym w lesie pod Sulmierzycami przeprowadzono w 1861 roku. Odkryto między innymi pierścień z epoki brązu.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — kurhany
Odnośnik do ciekawostkiKostrzewski badał okolice
W badaniach kurhanów w latach 1923–1924 uczestniczył archeolog Józef Kostrzewski. Stanowisko znane jest w literaturze jako kurhany smoszewskie.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — kurhany
Odnośnik do ciekawostkiTrzydzieści pięć kurhanów
Podczas badań w latach 1923–1924 na stanowisku pod Sulmierzycami rozpoznano 35 kurhanów. Nie oznacza to, że wszystkie zachowały się do dzisiaj.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — kurhany
Odnośnik do ciekawostkiWejście od wschodu
Według miejskiego opisu wejście do wczesnośredniowiecznego grodu pod Sulmierzycami znajdowało się od wschodu. W pobliżu odkryto również ślady osady.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — grodzisko
Odnośnik do ciekawostkiZabytki
Ołtarz ocalony z pożaru
W kościele parafialnym zachował się ołtarz św. Anny i Różańca Świętego, uratowany z wcześniejszej spalonej świątyni.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — kościoły
Odnośnik do ciekawostkiRenowacja dzięki miastu i rzemieślnikom
W 1882 roku odnowiono ołtarz św. Anny i Różańca Świętego kosztem magistratu i cechu szewskiego.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — kościoły
Odnośnik do ciekawostkiPomnik strażackiego patrona
Pomnik św. Floriana przed kościołem pochodzi z 1978 roku. Upamiętniał stulecie pożaru wcześniejszej świątyni.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — kościoły
Odnośnik do ciekawostkiDzwony zabrane podczas wojny
Przed II wojną światową kościół posiadał cztery dzwony. Według miejskiego opisu okupant wywiózł je z Sulmierzyc.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — kościoły
Odnośnik do ciekawostkiKościół po dawnych ewangelikach
Świątynia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Sulmierzycach służyła dawniej ewangelikom. Miejski opis przedstawia ją jako dziedzictwo tej społeczności.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — kościoły
Odnośnik do ciekawostkiMiejsca pamięci
Pierwszy pomnik poety
Pierwszy sulmierzycki pomnik Klonowicza powstał w 1862 roku, jeszcze w okresie zaborów. Upamiętniał 260. rocznicę śmierci poety.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — miejsca pamięci
Odnośnik do ciekawostkiPomnik odbudowany na jubileusz
Zniszczony podczas II wojny światowej pomnik Klonowicza odbudowano w 1957 roku. Jego forma nawiązuje do wcześniejszego monumentu.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — miejsca pamięci
Odnośnik do ciekawostkiPamięć o Piotrze Zielezińskim
Przy ulicy Starokościelnej upamiętniono Piotra Zielezińskiego, mieszkańca Sulmierzyc poległego 31 stycznia 1919 roku podczas powstania wielkopolskiego.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — miejsca pamięci
Odnośnik do ciekawostkiObelisk na Rynku
Pomnik Wdzięczności naprzeciw ratusza powstał w 1966 roku. Upamiętnia ofiary powstań narodowych, kampanii wrześniowej i okupacji niemieckiej.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — miejsca pamięci
Odnośnik do ciekawostkiSpotkania przy studni
W okresie zaboru pruskiego przy Studni św. Marcina spotykała się potajemnie młodzież krotoszyńskiego gimnazjum zrzeszona w Towarzystwie Tomasza Zana.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — Studnia św. Marcina
Odnośnik do ciekawostkiSzkoła
Szkolny budynek z XIX wieku
Prace przy budowie sulmierzyckiej szkoły rozpoczęto w 1885 roku i ukończono w 1886 roku — podaje kronika na stronie placówki.
Źródło: Szkoła Podstawowa im. S. F. Klonowicza — Z historii
Odnośnik do ciekawostkiStrajk w obronie języka
W 1902 roku uczniowie sulmierzyckiej szkoły strajkowali w obronie języka polskiego. Wydarzenie odnotowuje oficjalna historia placówki.
Źródło: Szkoła Podstawowa im. S. F. Klonowicza — Z historii
Odnośnik do ciekawostkiKlonowicz patronem szkoły
Szkoła w Sulmierzycach otrzymała imię Sebastiana Fabiana Klonowicza 15 grudnia 1945 roku.
Źródło: Szkoła Podstawowa im. S. F. Klonowicza — Z historii
Odnośnik do ciekawostkiSala do ćwiczeń
Szkolną salę gimnastyczną w Sulmierzycach otwarto 1 września 1963 roku. Datę podaje kalendarium placówki.
Źródło: Szkoła Podstawowa im. S. F. Klonowicza — Z historii
Odnośnik do ciekawostkiNowe szkolne sale
Nową część budynku sulmierzyckiej szkoły uroczyście otwarto 14 października 1997 roku.
Źródło: Szkoła Podstawowa im. S. F. Klonowicza — Z historii
Odnośnik do ciekawostkiPatron w płaskorzeźbie
We wrześniu 2004 roku w sulmierzyckiej szkole odsłonięto płaskorzeźbę jej patrona, Sebastiana Fabiana Klonowicza.
Źródło: Szkoła Podstawowa im. S. F. Klonowicza — Z historii
Odnośnik do ciekawostkiMuzyka
Początki Cecylii
Sulmierzyckie koło śpiewacze powstało 30 października 1892 roku. Pierwotnie skupiało 28 mężczyzn.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — historia koła śpiewaczego
Odnośnik do ciekawostkiGłosowanie ziarnami fasoli
Kandydatów do sulmierzyckiego koła śpiewaczego wybierano niegdyś za pomocą fasoli: jasne ziarno oznaczało poparcie, ciemne — sprzeciw.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — historia koła śpiewaczego
Odnośnik do ciekawostkiKobiety w chórze
Od 1914 roku sulmierzyckie koło śpiewacze działało jako chór mieszany. Wcześniej jego początki wiązały się z zespołem męskim.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — historia koła śpiewaczego
Odnośnik do ciekawostkiLekcje przy chórze
W okresie zaborów przy sulmierzyckim kole śpiewaczym prowadzono potajemne nauczanie polskiej historii i literatury.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — historia koła śpiewaczego
Odnośnik do ciekawostkiChóralny sztandar w muzeum
Koło śpiewacze kupiło sztandar w 1897 roku. Miejski opis historii chóru wskazuje, że trafił on do Muzeum Regionalnego.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — historia koła śpiewaczego
Odnośnik do ciekawostkiChór uczył również tańca
W 1938 roku sulmierzycki chór zorganizował kurs tańców narodowych. Uczono między innymi poloneza, kujawiaka, mazura i krakowiaka.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — historia koła śpiewaczego
Odnośnik do ciekawostkiOrkiestra z 1935 roku
Początki sulmierzyckiej orkiestry dętej sięgają 1935 roku. Zespół powstał z inicjatywy księdza Floriana Łodzika przy Katolickim Stowarzyszeniu Młodzieży.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — historia orkiestry
Odnośnik do ciekawostkiPowrót orkiestry
W 1983 roku reaktywowano orkiestrę przy Sulmierzyckim Domu Kultury. Kapelmistrzem został Zbyszko Lawrenz, który kładł nacisk na naukę młodzieży.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — historia orkiestry
Odnośnik do ciekawostkiMuzyczna podróż do Danii
W 1996 roku sulmierzycka orkiestra dęta i koło śpiewacze „Cecylia” wspólnie wyjechały do duńskiego Skive.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — historia orkiestry
Odnośnik do ciekawostkiKolej
Stacja końcowa w Sulmierzycach
W 1895 roku Sulmierzyce stały się stacją końcową kolejki wąskotorowej. Wtedy zbudowano również szachulcowy budynek stacyjny.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — kolej wąskotorowa
Odnośnik do ciekawostkiPięć godzin do Wrocławia
Podróż wąskotorówką z Sulmierzyc do Wrocławia trwała około pięciu godzin. Miejski opis podaje długość trasy wynoszącą 96 kilometrów.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — kolej wąskotorowa
Odnośnik do ciekawostkiLinia, która nie powstała
W 1908 roku powołano komitet planujący kolejowe połączenie Krotoszyna, Sulmierzyc, Odolanowa, Mikstatu i Grabowa. Projektu nie zrealizowano.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — kolej wąskotorowa
Odnośnik do ciekawostkiPowojenny powrót pociągów
Regularne kursy kolejki wznowiono w listopadzie 1945 roku. Sulmierzyczanie wykorzystywali ją między innymi do dojazdów do pracy we Wrocławiu.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — kolej wąskotorowa
Odnośnik do ciekawostkiSpołecznicy
Narodziny Towarzystwa
Towarzystwo Miłośników Ziemi Sulmierzyckiej powstało 28 października 1958 roku. Wyrosło z komitetu przygotowującego jubileusz praw miejskich.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — Towarzystwo Miłośników Ziemi Sulmierzyckiej
Odnośnik do ciekawostkiLeon Piątek i muzeum
Pierwszym prezesem Towarzystwa Miłośników Ziemi Sulmierzyckiej był Leon Piątek. Pełnił także funkcje kierownika i kustosza miejscowego muzeum.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — Towarzystwo Miłośników Ziemi Sulmierzyckiej
Odnośnik do ciekawostkiSztandar z historią
Towarzystwo Miłośników Ziemi Sulmierzyckiej otrzymało sztandar w 1971 roku. Po latach, w 2015 roku, poddano go renowacji.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — Towarzystwo Miłośników Ziemi Sulmierzyckiej
Odnośnik do ciekawostkiSymbole miasta
Trzy wieże w herbie
Herb Sulmierzyc przedstawia białe mury z trzema wieżami na błękitnym tle. Środkowa wieża jest wyższa od pozostałych, a brama pozostaje otwarta.
Źródło: Urząd Miejski w Sulmierzycach — herb miasta
Odnośnik do ciekawostkiNie znaleziono ciekawostek. Spróbuj krótszego hasła lub pokaż wszystkie.
O tym zbiorze
Krótkie opracowania powstały na podstawie oficjalnych publikacji. Źródła bazy sprawdzono 25.10.2026. Zbiór zawiera wyłącznie wpisy dopuszczone do publikacji przez administratora muzeum. Ciekawostki nie są kalendarium rocznic.